Biuro rachunkowe profito
Zaufaj nam

Profito na rynku biur rachunkowych istnieje od 2005 roku

20903876_s

Wystąpienie wspólnika za spółki jawnej

20903876_sInformacje wstępne

Kodeks spółek handlowych (ksh) definiuje spółkę jawną jako spółkę osobową, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową. Spółka jawna nie ma osobowości prawnej, jednak ma zdolność procesową – może nabywać prawa, posiadać majątek, pozywać w sądzie i być pozywana.

Art. 58 ksh przewiduje sześć zasadniczych przesłanek rozwiązania spółki jawnej. Jedną z nich jest wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika. Jeżeli spółkę zawarto na czas nieoznaczony, wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Jednakże należy mieć na uwadze, że pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika oraz pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika, spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią.

Wystąpienie wspólnika a księgi rachunkowe spółki

Jeżeli spółka jawna prowadzi księgi rachunkowe, dzień wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej nie jest traktowany jako dzień bilansowy. Na dzień wystąpienia wspólnika nie dokonuje się zamknięcia ksiąg rachunkowych spółki – okoliczność wystąpienia wspólnika nie zalicza się do przesłanek zamknięcia ksiąg rachunkowych, wymienionych w art. 12 ust. 2 ustawy o rachunkowości.

Podział majątku

Kwestie podziału majątku w sytuacji wystąpienia wspólnika reguluje ksh w art. 65, zgodnie z którym należy sporządzić tzw. osobny bilans na określony dzień, który to dzień określa się na podstawie art. 65 § 2 ksh. Ten osobny bilans jest bilansem innego rodzaju od tego sporządzanego według przepisów o rachunkowości. Osobny bilans sporządza się według wartości zbywczej majątku spółki – dla potrzeb tego bilansu należy dokonać wyceny majątku spółki według cen rynkowych możliwych do uzyskania w wyniku jego zbycia. Bez znaczenia jest fakt, że środki trwałe są częściowo, czy w całości zamortyzowane. W bilansie tym należy również uwzględnić wszelkie niematerialne składniki majątku, jeżeli mają wartość rynkową, m.in. prawo do używania firmy (nazwy) spółki, jeżeli z powodu pozycji rynkowej ma jakąkolwiek wartość. Uwzględnić należy również wartość aportów niepieniężnych wniesionych do spółki na własność. Kwota należna wspólnikowi z tytułu wystąpienia ze spółki to wartość majątku według osobnego bilansu w stosunku do udziału w spółce wspólnika występującego.

Skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (updof), przychodem z działalności gospodarczej są również środki pieniężne otrzymane przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki.

Jednocześnie art. 14 ust. 3 pkt 11 ww. ustawy, stanowi, że do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się środków pieniężnych otrzymanych przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki, w części odpowiadającej uzyskanej przed wystąpieniem przez wspólnika nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, o których mowa w art. 8, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w tej spółce.

Natomiast stosownie do treści art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. b) ww. ustawy, przychodem z działalności gospodarczej są przychody z odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną lub wystąpieniem wspólnika z takiej spółki.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy lub praw majątkowych u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku (udziału) oraz, z zastrzeżeniem ust. 1a, łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1. W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku (udziału) są równe.
Zasady wyrażone powyżej – o czym stanowi art. 8 ust. 2 ww. ustawy – stosuje się odpowiednio do:
- rozliczania kosztów uzyskania przychodów, wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów i strat;
- ulg podatkowych związanych z prowadzoną działalnością w formie spółki niebędącej osobą prawną.

Powyższe stanowi o tzw. transparentności podatkowej spółki jawnej – dochód opodatkowany jest na poziomie wspólników, natomiast sama spółka nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych (na marginesie należy dodać, że nie jest ona także podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych).

Analizując powyższe uregulowania, w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki i dokonania jego spłaty, wolna od podatku jest część otrzymanej przez wspólnika kwoty odpowiadająca wkładom tego wspólnika do spółki oraz część stanowiąca dochody spółki już uprzednio opodatkowane na poziomie wspólnika. Natomiast opodatkowana jest nadwyżka wypłaconej wspólnikowi kwoty z tytułu wystąpienia ze spółki w części przewyższającej wartość odpowiadającą dwóm wymienionym powyżej kategoriom dochodów wolnych od podatku (por art. 14 ust. 2 pkt 16 i 17, art. 14 ust. 3 pkt 10 i 11, art. 21 ust. 1 pkt 50a, art. 24 ust. 3c i 3d. updof). Przychód, o którym mowa powyżej, stanowi przychód ze źródła przychodów jakim jest działalność gospodarcza.

Moment powstania obowiązku podatkowego zależy od tego czy następuje spłata wspólnika w gotówce (decyduje data otrzymania pieniędzy) czy w postaci składników majątku (odroczenie do momentu sprzedaży otrzymanego składnika).

Należy jednakże mieć na uwadze, że jeżeli wspólnik występuje ze spółki w ten sposób, że odsprzedaje innej osobie swój udział i ta osoba wejdzie do spółki jako nowy wspólnik w miejsce wspólnika występującego, przychód z tego tytułu u wspólnika występującego traktuje się jako przychód z tytułu zbycia praw majątkowych (art. 10 ust. 1 pkt 7 updof).

Obowiązki dokumentacyjne

W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej, niezależnie od siebie należy sporządzić:

- “odrębny bilans” w rozumieniu ksh, o którym mowa powyżej,
- wykaz składników majątku sporządzany na dzień wystąpienia wspólnika ze spółki, o którym mowa w art. 24 ust. 3a updof,
- jeżeli spółka prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów – spis z natury (§27 rozporządzenia MF ws. prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów).

Jeśli sporządza się spis z natury w rozumieniu §27 rozporządzenia Ministra Finansów ws. prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów to należy zawiadomić właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie do 7 dni poprzedzających sporządzenie spisu o zamiarze jego przeprowadzenia. Jednakże zawiadomienia dokonuje się tylko wtedy, gdy spis jest sporządzany na inny dzień niż 1 stycznia lub 31 grudnia. Natomiast w przypadku wypowiedzenia umowy spółki jawnej, wystąpienie wspólnika następuje w ostatnim dniu roku obrotowego, więc w mojej ocenie podatnik nie ma obowiązku zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zamiarze dokonania spisu z natury. Należy mieć ponadto na uwadze, że na dzień 31 grudnia spółka sporządzałaby ten spis również wtedy, gdyby wystąpienie z niej wspólnika nie miało miejsca.